11. 10. 2024: Меншыновый вакуум і торганя од рота
Покля ся буде консолідовати такым способом, народностна култура має проблему.
Словацька влада оголосила велику консолідацію публічных фінанцій. Кроками, котры представила іщі в септембрї, хоче вытягнути у великій мірі з кешень людей, аж 2,7 міліарды евр у 2025-ім роцї. І кедь ся консолідація може важно дотулити народностных орґанізацій, не чути нич, лем тихо.
Кабінет премєра Роберта Фіца ся при консолідації іншпіровав мадярьсков владов і хоче запровадити дань з фінанчных трансакцій. Но покля влада Віктора Орбана таку дань запровадила en bloc – на вшыткых, чого резултатом є наприклад, же Мадяры роблять банкову турістіку, жебы собі зробити банковы рахункы в словацькых банках, словацька дань ся рахунків особных не буде дотуляти. Но і так тот, котрый вам на особный рахунок буде посылати выплату (гонорарь), дань заплатить.
Дань дотулять ся фіремных, подникательскых рахнунків, але, што є доста важне, од такой повинности, платити дань із трансакцій, не были наприклад выняты ани обчаньскы здружіня.
Хто холем дакус орьєнтує ся в народностній културї, тот знає, а не є то лем припад Словацькой републікы, же народностну културу, народностный жывот обще роблять передовшыткым обчаньскы здружіня.
Тоты на свою роботу діставають грошы на основі поданых і схваленых ґрантів, в припадї Словакії посередництвом Фонду на підпору културы народностных меншын. На тото, жебы дістати грошы, мусять мати окремо зрядженый рахунок, де не мають жадны іншы грошы, і з которого можуть платити ся лем тоты платбы, котры в даных проєктах суть зазначены в розрахунку.
А так выбор не фунґує, рады іщі не є, і маєме красный меншыновый вакуум. Вакуум є добрый. У вакуумі не пошырює ся звук.
Проблемов чісло єдна є, же властно народностны орґанізації днесь ани не знають, як і з чого тота дань буде реалізовати ся, жебы пак пасовали платбы з розрахунком, якый находить ся в конкретнім проєктї, а не ішло ся на рахунку в банці десь до минусу?
Проблемов чісло два є, одкыль на тоту дань народностны орґанізації, котры на 95 процент не вырабалють жаден зыск, возьмуть? І то кедь ся бавиме о такых проєктах як є выдаваня періодічной пресы, радіо, выдаваня книг – не буде то, покля презідент консолідачный паклик в такій верзії підпише, мала частка грошей.
Уж ани не мусиме бісїдовати, як тото бремено допаде на Фонд на підпору културы народностных мешнын, кедьже фонд буде платити дань з каждого переводу грошей, а такых переводів суть за рік тісячі.
Покля ся буде консолідовати такым способом, народностна култура має проблему. А доста велику проблему. Є зато шокуючім, же з боку народностных меншын є тихо.
Уповномоченый влады про народностны меншыны Акош Горонь за цїлый час, одколи быв оголошеный консолідачный паклик, ани раз публічно не комуніковав, не вызвав, жебы народностны здружіня і меншыновый фонд дістали выняток. Не знаме, яку важнїшу аґенду теперь рїшыть, кедьже така „дрібніця“ як огрожена меншынова култура вдяка новій дани не є темов, за котру бы мав бубновати.
Властно знаме, якбач рїшыть выникнутя народностной рады. А то є властно далша проблема. Народностый выбор не фунґує, бо чекать ся на выникнутя рады. Але влада з выникнутём рады не понаглять. Самособов, уповномоченый, председа іщі все незрушеного выбору, бы міг склиати засїданя, де бы ся наприклад обговорила і тота тема. Але нашто, гейже?
А так выбор не фунґує, рады іщі не є, і маєме красный меншыновый вакуум. Вакуум є добрый. У вакуумі не пошырює ся звук. Не чути ани крітічны голосы. І кедь вам торгають од рота.
Покля ся сітуація коло консолідації не змінить односно обчаньскых здружінь, односно народностных орґанізацій, пак нам недавне нароснутя фінанцій в меншыновім фондї поможе якбач так, як козї ніж. А про много актівностей то може быти аж девастачный крок.
Покля ся буде консолідовати такым способом, народностна култура має проблему.
Петро МЕДВІДЬ. Статя была написана як коментарь „Вступне до контроли“ лемківского радія lem.fm. Языкова і ґрафічна управа: АРК в СР Жрідло фотоґрафії: Wikimedia.
