11. 11. 2025: ЛАБІРЬСКЫ РУСИНЫ ославили 30. юбілей кодіфікації русиньского языка конференціёв повнов діскузій, спомінок і візій

В просторах рекреачного центра Фалко Данова в Меджілабірцях ся 23. oктобра 2025 одбыла одборна конференція присвячена вызначному юбілею – 30. юбілею кодіфікації русиньского языка під назвов 30 років по русиньскы. Подїю зорґанізовало обчаньске здружіня ЛАБІРЬСКЫ РУСИНЫ, котре уж дакілько років належыть меджі актівных пропаґаторів русиньской културы, традіцій і навчаня в реґіонї.

Рік 1995 ся записав до історії русиньской комуніты на Словеньску як переломовый – праві в тім часї была офіціално кодіфікована списовна подоба русиньского языка. Тот крок отворив путь ку ёго хоснованю в школстві, медіях ці верейнім жывотї а став ся сімболом узнаня културной ідентіты Русинів. Кодіфікація принесла языкову істоту. Дякуючі нєй ся русиньскый язык міг стати языком учебників, новинок,  розгласу, літературы і наукового баданя. Дала простор новым ґенераціям, жебы ся свій язык учіли не лем дома, але і в школї – правилно, з чутём гордости, же їх бісїда є повногоднотна і узнавана. Зарівно але кодіфікація не была цїлём, але зачатком довгого процесу. Списовный язык є жывый орґанізм, котрый ся розвивать довєдна зо сполочностёв. Зато треба продовжовати в ёго хоснованю, розвиваню і модернізації – од выдаваня словників аж по творьбу діґіталных аплікацій і онлайн курзів. Три десятьроча по тім історічнім актї є ясне, же русиньскый язык пережыв і розвивать ся праві зато, же нашов своє місце меджі узнаныма языками Словеньска і Европы. А хоць вызвы 21. стороча суть великы – ґлобалізація, асімілація, діґіталный світ - язык, котрый мать певны основы в сердцях людей, не заникне. По тридцятёх роках ся одборници, педаґоґове, языкознателї і културны робітници зышли, жебы біланцовали досягнуты резултаты а задумали ся над будучностёв русиньского языка в мінячім ся світї.

Конференцію святочно отворив председа здружіня ЛАБІРЬСКЫ РУСИНЫ Александер Грічко, котрый в уводнім приговорї підкреслив, же язык є ,,жывым свідком ідентіты народа“  а же старостливость о ёго розвиток є  сполочнов одповідностёв цїлой комуніты. Наслїдовав головный приспівок языкознателькы з Інштітуту русиньского языка і културы Пряшівской універзіты в Пряшові Зденкы Цітряковой на тему: 30 років хоснованя русиньского языка і двойязычность в праксі. В далшых блокох прозвучали корефераты од Любы Кралёвой зо  СНМ – Музея русиньской културы в Пряшові, котра ся заміряла на актівне хоснованя русиньского языка в школах, в русиньскім музею в Пряшові а таксамо повказала на саме поставлїня русиньского языка на Словеньску. Далшым корефератом діскузію обогатив председа Общества св. Йоана Крестителя отець Мілан Ясик з Олькы,  окр. Меджілабірцї, котрый приближыв покрокы, котры были досягнуты в церькви за остатнїх 30 років. Отець Мілан підкреслив, же є великым успіхом, žе Русины мають уж в сучасности переклады апостола, Євангелія, Требника і далшых богослужобных текстів в своїм роднім языку. За найвекшый успіх поважує схвалїня перекладу самой св. Літурґії, котрe ся одбылo праві в тім юбілейнім роцї ґрекокатолицькым архієпіскопом – метрополітом Йонашом Максімом. Председа Русиньской оброды на Словеньску Мартін Караш у своїм приспівку ся дотулив і актуалной темы, котра не обходить ани Русинів а то проблематікы умелой інтеліґенції, котра значно овпливнює і розвиток в школстві а в нашій сполочности. Редактор народностного высыланя СТВР Давід Палащак зась звертав увагу на розвиток  народностного высыланя на Словеньску а таксамо згоднотив і сучасный став в котрім русиньске высыланя є. Зазвучало і кликаня по сістематічній підпорї навчаня русиньского языка на школах. Учітелї повказали на потребу модерных учебників, методічных мануалів і діґіталных помічників. Кедь мать быти русиньскый язык жывым языком, мусить ся хосновати не лем дома а в културї, але і в школьскых лавках, де ся формують будучі ґенерації хоснователїв.

Частёв проґрамы было і сімболічне подякованя тым, котры ся актівно венують розвитку русиньского языка, але і ёго актівному учіню на вшыткых уровнях школ. Подякованя належало і містным писателїм панї Меланії Германовій і панови Міланови Ґаёви.

На конець ся вшыткы участници згoдли, же будучность русиньского языка сі выжадує кооперацію языкознателїв, учітелїв, културных орґанізацій, медій і штатных інштітуцій. Лем сполочнов намагов мож всокотити контінуіту розвитку языка і забезпечіти, жебы русиньскый язык быв притомный не лем в спомінках, але і в каждоденнім жывотї. ,,Кодіфікація была зачатком нашой пути. Теперь є на нас, жебы сьме в нєй продовжовали – розумнї, модернї а сердцём,“ зазвучало в заверечнім выголошіню конференції з уст председы Александра Грічка.

Атмосфера цїлой подїї потвердила, же і по трёх десятьрочах од кодіфікації є русиньскый язык жывый, модерный і способный спаяти ґенерації. Як зазвучало в остатнїх словах орґанізаторів: ,,Наша бісїда є мостом меджі минулостёв і будучностёв. Кедь ся о ню будеме старати, нїґда ся не стратиме.“

Тридцять років од кодіфікації указує, же русиньскый язык є веце як лем комунікачне средство – є сімболом ідентіты, сполоченства і културной гордости. Конференція зато не была лем спомінков на минулость, але і вызвов до будучности, жебы русиньскый язык жыв, ріс а звучав і в далшых десятьрочах.

Александер ГРІЧКО