14. 3. 2025: Епізода

Політічный засяг є то, на што бы ся конґрес мав концентровати.

Є рїшене. На послїднім засїданю Світовой рады Русинів, котре проходило на початку марца в Румунії, потвердило ся, де і коли буде проходити XVIII. Світовый конґрес Русинів. Місце было авізоване уж на засїданю конґресу в Новім Садї, але теперь бы то мало быти стопроцентне.

Довго єм того погляду, же засїданя Світового конґресу Русинів, кедь уж сьме вырїшыли про тот турістічный прінціп, не треба робити лем в реґіонах, котры суть населены Русинами, але і в главных містах членьскых держав. Опоненты бісїдують, же конґрес має быти там, де суть Русины, бо там мають люде відїти, же таке штось єствує, і має то укрїпити їх ідентіту.

Я думам так, же то єдна сторона проблемы. На другім боцї, і в главных містах нашых членьскых держав мають відїти, же єствує цїлосвітовый русиньскый рух, а в такій століцї о вас скорїше закопнуть і медії, вдяка котрым пак і люде в нашых реґіонах, котры іщі не знають, дізнають ся, же таке штось єствує.

Без огляду на то, котра думка має векшу підпору, фактом є, же Русины в Румунії, котры хотїли орґанізовати уж попереднїй конґрес, но наконець засїданя схвалило за орґанізатора членьску орґанізацію із Сербії, вырїшыли, же нима орґанізованый конґрес буде проходити в століцї їх державы – в Букурештї.

Але то не є вшытко. Орґанізаторы выбавили, же XVIII. Світовый конґрес Русинів буде проходити в просторах румуньского парламенту.

Памятам, кедь в роцї 2019 проходив конґрес на Словакії. Писма із поздоровлїнём участників конґресу на нёго загнала втогдышня презідентка Словацькой републікы Зузана Чапутова, а так само втогдышнїй премєр і днесь презідент Петер Пеллеґріні. Было то велике дїло. Двоме з трёх верьховных конштітучных чіновників Словакії поздоровили Світовый конґрес Русинів, котрый в тім роцї проходив у їх країнї.

Вже острїляный русиньскый актівіста, голова Здружіня інтеліґенції Русинів Словеньска – Янко Липиньскый, мі втогды в телефонї повів, же даколи тїшыли ся, кедь холем старостове загнали даякы поздоровлїня на даякы засїданя. Но і в тім роцї то были презідентка і премєр.

Нажаль, была то епізода. В далшых країнах собі з того не взяли приклад, а кедь видиме, же днесь презідент не проявлює, наперек тому, же то декларовав перед вольбами, надвязати реалну комунікацію з меншынами, не знам, ці днесь бы повторив то, што втогды зробив як премєр.

Проблемов є, же бы то была барз велика шкода, кебы то знова зістало лем єднов епізодов.

То, же тот рік має проходити засїданя Світового конґресу Русинів в парламентї, є штось, што собі може іщі мало усвідомлюєме. Мало собі усвідомлюєме, якый то великый сімбол, якый то прояв нелем акцептації, же даякы Русины десь суть, жыють і штось роблять, але цїлкового узнаня нашого єствованя, нашой роботы, котра почінала на кінцю комуністічного періоду в нашых країнах.

Світовый конґрес Русинів перешов довгу штреку од свого основаня у 1991-ім роцї, мав лїпшы і гіршы часы, має свої хыбы, недостаткы, но має за собов і даякы резултаты, успіхы. То треба признати. І кедь тот, хто знає автора коментаря, знає, же што до фунґованя конґресу маю веце крітічных позначок. Но єдночасно усвідомлюю собі, же якусь таку платформу треба.

Же по 34-ёх роках дістане можность конґресове засїданя реалізовати в просторах парламенту, то не є лем о самолюбій роскоші. То дїло статусу конґресу, то дїло почливости, котру румуньскы власти проявили нашому руху.

Проблемов є, же бы то была барз велика шкода, кебы то знова зістало лем єднов епізодов, котра ся не буде повторяти.

То, самособов, не значіть, же уж нам нияке місце окрем парламенту не буде добре на засїданя. Абсолутно нїт. Значіть то, же статус, котрый подарило ся выдобыти в Румунії, бы сьме мали намагати ся про конґрес, як про реалного партнера, выдобыти і в далшых членьскых державах.

Політічный засяг є то, на што бы конґрес мав концентровати ся. При сучасній сітуації, коли вшытко быстро мінить ся у світї, і зарань можеме пробудити ся до іншой ґеополітічной реалности, буде політічный голос, голос конґресу як партнера і до політічной діскусії, барз потребный.

То не значіть, же конґрес має стати чісто політічным, але же має мати і політічны представы, формулації і мати в тых дїлах голос, кедь буде треба. Без нёго можеме стратити велё або і вшытко.

Петро МЕДВІДЬ. Статя была написана як коментарь „Вступне до контроли“ лемківского радія lem.fm. Ґрафічна і языкова управа: АРК СР. Жрідло фотоґрафії: Pixabay.com.