16.1. 2025: Піліп звертать увагу на огрожіня єствованя русиньскых школ

„Нова верзія школьского закона, котра дїє од 1-го януара 2025-го року, може огрозити єствованя русиньского школства, значіть двох школ із навчалным языком русиньскым,“ пише Мілан Ян Піліп, член Рады влады Словацькой републікы про народностны меншыны і член презідії Округлого стола Русинів Словакії.

Писмом в тім дїлї обернув ся 13-го януара 2025-го року до уповномоченого влады Словацькой републікы про народностны меншыны Акоша Гороня. Школы, котры днесь Русины на Словакії мають із навчалным языком русиньскым, суть в Кленовій і Калній Розтоцї. Далшы школы, де днесь учіть ся русиньскый язык, не суть із навчалным языком, але з навчанём русиньского языка.

По новому треба учіти вшыткы предметы по русиньскы

Піліп в писмі пише, же нова дефініція школы з навчалным языком народностной меншыны дефінує як школу „в котрій цїлый выховно-освітній процес, окрем навчаня словацького і чуджіх языків, реалізує ся в языку народностной меншыны“.

Подля дотеперїшнёй верзії закона народностнов школов была така, в котрій найменше в єдній класї выховно-освітнїй процес, окрем навчаня чуджіх языків, реалізує ся в языку народностной меншыны, або школа, в котрій у вшыткых класах процес реалізує ся найменше в двох областях в языку народностной меншыны.

Якраз друга можность є хоснована і в русиньскых школах в Кленовій і Калній Розтоцї. По русиньскы учіть ся русиньскый язык і література, як і дві цїлы далшы области. Решта предметів учіть ся по словацькы. Школы тым подля попереднёй верзії закона сповняли условія быти народностнов школов, значіть школов із навчалным языком русиньскым.

Як обернув увагу Піліп, нова верзія закона значіть, же покля школы в Кленовій і Калній Розтоці не почнуть учіти вшыткы предметы по русиньскы, „Міністерство школства Словацаькой републікы їх зліквідує“.

Піліп: „Буде то значіти конець‟

Піліп притім акцентує, же покля бы даны школы мали почати учіти і далшы предметы в русиньскім языку, буде треба створити учебникы, котры днесь не суть.

„Єдночасно то значіть, же родічі возьмуть свої дїти з русиньскых школ, бо не будуть приготовлены в словацькім языку на далше штудіум на середнїх, наслїдно на высокых школах,“ пише Піліп, котрый припоминать, же Русины не мають на Словакії середнє школство од ёго ліквідації комуністічным режімом.

„Обидві можности, в одношіню ку новій леґіслалтіві, будуть значіти конець школ із навчалным языком русиньскым на Словакії,“ закінчує Піліп.

Припоминаме, же покля школы в Кленовій і Калній Розтоці стратять статус школы з навчалным языком русиньскым, і будуть по новому лем з навчанём русиньского языка, буде то значіти і то, же дістануть меншый норматів на школяря, будуть так господарити з меншым розрахунком. Тот факт може овпливнити і рїшіня старостів, ці школы в селах зохаблять, або їх запруть цалком.

Петро МЕДВІДЬ, ЛЕМ.фм, языкова і ґрафічна управа: АРК в СР.