17. 1. 2025: Почав Рік русиньского языка. Русины припоминають собі 30 років од кодіфікації русиньского літературного языка
Русины на Словакії собі у 2025-ім роцї припоминають 30 років од святочного выголошіня кодіфікації русиньского языка. Тота про Русинів важна історічна подїя одбыла ся 27-го януара 1995-го року в Братїславі. З той нагоды Округлый стіл Русинів Словакії (ОСРС) выголосив на своїм послїднїм засїданю в октобрї 2024-го року рік 2025 за Рік русиньского языка.
В Декларації зо святочного выголошіня кодіфікації русиньского языка, окрем іншого, пише ся: „Русины на Словакії не могли довгы рокы офіціално ужывати свій материньскый язык, розвивати го і довести аж до такой подобы, жебы ся го могли учіти дїти в школах, жебы на нїм могли быти выдаваны новинкы, часописы і книжкы, жебы на нїм мож было слухати высыланя з радія і телевізії, жебы на нїм грав русиньскый театер ітд. Переважна часть Русинів не прияла адміністратівно нарядженый україньскый язык за свій материньскый. Почінаючі днешнїм днём, русиньскый язык ся ставать літературным языком Русинів на Словакії.“
27-ый януар 1995-го року тым став важным історічным мільником, котрый потвердив самобытность і посилнив еманціпацію Русинів. Вдяка кодіфікації днесь русиньскый язык є языком театру, пресы, медій, хоснує ся в реліґійній сферї, Русины мають своє властне радіове і телевізне высыланя, властный інштітут на Пряшівскій універзіті, а русиньскый язык має своє місце і у освітнїм процесї на школах.
З другого боку ОСРС усвідомлює собі, же резултаты списованя жытелїв 2021-го року потверджують неґатівны тренды, бо і кедь чісло обчанів СР, котры голосять ся ку русиньскій народности звекшыло ся, але кількость тых, котры записали собі русиньскый язык за материньскый, знижыла ся.
І зато тота русиньска платформа вырїшыла, же в роцї, коли припоминаме собі округлу рочніцю кодіфікації, будуть членьскы орґанізації ОСРС і партнеры цїлити свої події на припомянутя собі того юбілея, і на цїлкову пропаґацію русиньского языка так внутрї русиньской комуніты, як і напрямом ку остатнїм оббчанам СР.
Представителі ОСРС і партнеры платформы собі рочніцю припомянуть 27-го януара в пополудняйшых годинах подіёв при памятній таблї, котра кодіфікацію припоминать, на інтернатї Дружба в Братїславі. Якраз в конґресовій салї в рамках просторів Дружбы перед 30-ма роками одбыло ся выголошіня кодіфікації.
Уж в пятніцю, 24-го януара собі Русины в просторах Театру Александра Духновіча в Пряшові, припомянуть рочніцю святочнов академіёв, котру приготовлює Русиньска оброда на Словеньску. Тота орґанізація, найстарша русиньска пореволучна, была ініціатором і має неоцїнительну заслугу в кодіфікації русиньского языка на Словакії. На академії одпрезентують ся і умелцї професіоналных русиньскых тїлес – Театру Александра Духновіча і Піддукляньского умелецького людового субору.
На 30-ый януар приготовлює Словацькый народный музей – Музей русиньской културы в Пряшові фахову бісїду під назвов Як дале русиньскый язык?, яка є про тых, котры професіонално занимають ся русиньскым языком.
Темов русиньского языка і рочніцёв кодіфікації занимати ся буде в тім роцї і русиньске высыланя в рамках Словацькой телевізії і радія, конкретно в Радію Патрія – Народностно-етнічне высыланя в Кошіцях. Перша діскусія о кодіфікації є напланована на фебруар. Рік русиньского языка своїм обсягом будуть в тім роцї припоминати і далшы русиньскы медії як радіо русин ФМ, двотыжденник НН інфо Русин ці часопис Русин.
Основна школа з матерьсков школов з навчалным языком русиньскым в Кленовій приготовлює в місяцї май так само подію, котра присвячена буде річніці кодіфікації. Про діти приготовлюють різны актівности, квізы, а ословити з тов подіёв хотять і далшы школы в русиньскых реґіонах.
В септембрї в Пряшові одбуде ся 5-ый Меджінародный конґрес русиньского языка, котрый орґанізує Інштітут русиньского языка і културы Пряшівской універзіты в Пряшові. Якраз першый такый конґрес, котрый одбыв ся у 1992-ім роцї в Бардеёвскых Купелях, наштартовав процес кодіфікації на Словакії, але пізнїше і в Польщі а Мадярьску. Вєдно з конґресом русиньскый інштітут приготовлює і 1-шу Конференцію молодых карпаторусиністів.
Русиньска оброда на Словеньску так само приготовлює научно-практічну конференцію з назвов Русиньскый язык на Словакії в практіці.
Обчаньске здружіня Лабірьскы Русины планує лекції на основных школах в окресї Меджілабірцї, на котры будуть позваны академіци, бадателї і особности, котры заслужыли ся о розвиток русиньского языка за остатнїх 30 років. Так само тота орґанізація приготовлює Святочну академію русиньскых особностей в Чертіжнім, на котру хотять запросити вызначны особности русиньской културы, писателїв, редакторів, новинарів, членів вызначных русиньскых орґанізацій.
Року русиньского языка будуть присвячены і далшы події, котры членьскы орґанізації ОСРС і партнеры реалізують шторік, ці то конкурз в декламації Духновічів Пряшів, русиньскы фестівалы у Свіднику, Малім Липнику, Баєрівцях, Влычу, Кошіцях або шторічный Табор з молодыма по русиньскы.
ОСРС вірить, же і актівностями в юбілейнім роцї поздвигнеме свідомость о нашім прекраснім языку, і спомалиме процес ёго счезнутя.
Петро МЕДВІДЬ, пресовый говорця ОСРС, Пряшів – Братїслава, 16. 1. 2025 р. Языкова і ґрафічна управа: АРК в СР. Веце інформацій: www.okruhly-stol.sk
