21. 2. 2025: Mеджінародный день материньского языка має стрїберный юбілей

21-го фебруара святкуєме Меджінародный день материньского языка. У 2025-ім роцї празднуєме тот день вже 25-ый раз. Орґанізація зъєдиненых народів пише о стрїбернім юбілею.

Меджінародный день материньского языка выголосила 30-та ґенерална конференція Орґанізації зъєдиненых народів про освіту, науку і културу (UNESCO) в новембрї 1999-го року, і од року 2000 собі го реґуларно припоминать цїлый світ.

Історія выникнутя того дня сягать до 1952-го року, коли уряды в области днешнёго Банґладеша намагали ся одсторонити бенґальскый язык, меншыновый язык в области, і вычеряти го за урдьскый язык. Почас протестів на універзітї в містї Дака застрїлила поліція 21-го фебруара 1952-го року штирёх штудентів. З цїлём заховати память на них быв выголошеный Меджінародный день материньского языка.

„Днесь штораз веце усвідомлюєме собі, же языкы грають ключову роль в розвитку, при захованю културной розмаїтости і меджікултурного діалоґу. Суть потребны і про посилнёваня сполупраці, досягованя якостной освіты про вшыткых, будованя інклузівных общін знань, охрану културной дїдовизны, і мобілізацію політічной волї на выхоснованя выгод наукы і технолоґій про утримательный розвиток,“ пише ку святу Оґанізація зъєдиненых народів на своїм сайті.

25 років намаг о языкову розмаїтость

При нагодї 25-ой рочніцї святкованя Меджінародного дня материньского языка в днях 20-го і 21-го фебруара 2025-го року в паріжскій централї UNESCO проходить подія під назвов На языках залежыть: Святкованя стрїберного юбілея Меджінародного дня материньского языка.

Подїя має акцентовати потребу ускорїня проґресу в области языковой розмаїтости, з цїлём выбудовати інклузівнішый і утримательнїшый світ до 2030-го року.

Як пише ся на сайтї Орґанізації зъєдиненых народів ку тому святу, того часу існує приблизно 8324 языків на світї, причім многы суть огрожены в наслїдку ґлобалізації і общественных змін.

„25-та рочніця Меджінародного дня материньского языка святкує четвертьстолїтя намаг о захованя языковой розмаїтости і підпору материньскых языків. Тота історічна меджа підкреслює значіня охраны языків при сохраняню културной дїдовизны, злїпшованю освіты і будованю мірных обществ,“ пише ся на сайтї Орґанізації зъєдиненых народів.

UNESCO пише, же при чіслї 8324 бісїдованых або знаковых языків є приблизно 7000 іщі все хоснованых. Но лем дакілько сто з них має досправды місце у освітнїх сістемах і в публічнім жывоті. Менше як сто языків є хоснованых і в діґіталнім просторі.

Русиньскый язык в списованях

Меншыновы языкы суть в рамках ґлобалізації огрожены. Што нам вказують даны із списовань односно русиньского материньского языка?

В списованю жытелів із 2021-го року ся на Словакії приголосило ку русиньскому материньскому языку 38 679 особ, в роцї 2011 то было іщі 55 469 людей. 6 147 – то чісло особ, якы декларовали у 2021-ім роцї в Польщі, же бісїдують дома по русиньскы. В Польщі не было вопросу на материньскый язык. Русиньскый язык як выключный язык в домашнїх контактах записало собі лем там 1 229 людей.

В Мадярьску списованя жытелів проходило аж у 2022-ім році. Списованя там мало вопрос на язык, котрый хоснує особа в родині або меджі приятелями. Русиньскый язык собі у тім вопросї записало 2 382 особ, в роцї 2011 то было менше – 1 131 людей. В рамках карпатьского языкового басейну нам хыбують даны із Україны, кедьже тота списованя жытелїв не реалізує.

Маєме іщі даны із Сербії, де списованя так само проходило аж у 2022-ім роцї. За даныма із сербского списованя 8 725 особ собі там записало як материньскый язык русиньскый язык.

Петро МЕДВІДЬ, ЛЕМ.фм, языкова і ґрафічна управа: АРК СР