23. 4. 2025: Папа Франціск і ґрекокатолици Ужгородьской унії

В Пряшові быв головным служытельом літурґії.

На Великодный понедїлёк, 21-го апріля 2025-го року, пришла із Ватікану смутна вість. У віцї 88 років вмер Папа римскый Франціск. Важны здравотны проблемы мав од фебруара того року. На Неділю Пасхы – Праздник Воскресенія, іщі уділив благословліня Urbi et Orbi – місту Рим і світу, чім якбы сімболічно попрощав ся.

„Днесь рано о 7.35 год. римскый єпіскоп Франціск вернув ся до дому Отця,“ інформовав у понедїлёк дополудне кардінал Кевін Фаррелл у своїм выголошіню.

Франціск, властным іменом Хорхе Маріо Берґолё, народив ся 17-го децембра 1936-го року в Буенос Айрес, в Арґентінї. Быв 266-ым Папом римскым, першым із Латиньской Америкы, і першым Папом, котрый быв із Товариства Ісусового (єзуіта). Ёго понтіфікат тырвав 12 років. Выбратый за голову Католицькой церькви, по зречіню ся папского уряду Венедіктом XVI., быв на конклаве 13-го марца 2013-го року. Інтронізованый быв о пару днїв пізнїше, 19-го марца.

Посмотрили сьме ся на найважнїшы крокы, котры Папа римскый Франціск зробив почас свого понтіфікату односно ґрекокатоликів, котры суть наслїдниками Ужгородьской унії, дїтми Матери Церькви – Мукачовской єпархії.

Призначів дакілько новых єпіскопів

266-ый Вселеньскый архієрей призначів дакілько новых єпіскопів про єпархії русиньской традіції в Европі і Америцї. Так само персонално мінив їх посады. Посмотьме ся, котрых новых єпіскопів призначів Папа римскый Франціск.

7-го апріля 2018-го року меновав отця Авела Антала Сочку із Чіну святого Василія Великого за єпархіялного єпіскопа Ніредьгазьской єпархії Ґрекокатолицькой митрополітной церькви в Мадярьску. Владыка Авел Сочка, родак із Підкарпатя, быв апостольскым адміністратором той єпархії од 2015-го року.

В тім самім роцї на праздник Кіріла і Мефодія, котрый святкує ся на Словакії 5-го юла, призначів Папа римскый Франціск довтогдышнёго єромонаха із Конґреґації Найсвятїшого Ізбавителя (редемпторіста) Маріяна Андрія Пацака за єпархіалного єпіскопа Торонтьской словацькой ґрекокатолицькой єпархії.

Папа призначів і нового крижевацького єпарху. 8-го септембра 2020-го року быв Папом Франціском на тоту посаду менованый владыка Мілан Стіпіч, котрый уж од 2019-го року вів єпархію як апостольскый адміністратор без єпіскопской хіротонії.

31-го авґуста 2023-го року было оголошене Апостольсков нунціатуров в Споєных штатах Америкы, же Папа Франціск призначів отця Роберта Піпту за нового єпарху Пармской єпархії, котра належыть під русиньску Піттсбурґску митрполію.

26-го октобра того самого року Святішый Отець Франціск призначів нового, історічно другого пряшівского архієпіскопа і митрополіту, котрым став довтогдышнїй іґумен монастыря студітів в Унівскій лаврї – Йона Йосиф Максим. Архієпархія была ряджена од апріля 2022-го року апостольскым адміністратором – братїславскым єпархом Петром Руснаком, кедьже Высокопреосвященый Йоан Бабяк загнав Папови свою абдікацію, котру Франціск прияв.

Папа призначів і нового єпарху нашой Матери Церькви – Мукачовской єпархії. 8-го мая 2024-го року за нового єпіскопа мукачовского быв призначеный владыка Теодор Мацапула. Довтогды быв владыка Теодор сінкелом в справах монашества Мукачовской єпархії. Так само быв іґуменом чернечого общества блаженого Теодора Ромжы Інштітуту Воплоченого Слова, котрого є членом, в Дубовім, Тячовского раёну.

Мукачовска єпархія не мала свого єпарху од юла 2020-го року, коли несподївано вмер владыка Мілан Шашік. Як апостольскый адміністратор ad nutum Sanctae Sedis (до одкликаня Святішым Престолом), вів єпархію Преосвященый Ніл Лущак, котрый перед тым і теперь є у функції помічного єпіскопа Мукачовской єпархії.

Послїднїм новым єпіскопом русиньской церькви, котрый быв призначеный Папом Франціском, став владыка Артур Бубневіч. Родак із Підкарпатя, котрый в Америцї служыв од 2013-го року, быв менованый за правлячого єпіскопа Русиньской католицькой єпархії Покровы Пресвятой Богородіцї у Фініксї 8-го новембра 2024-го року.

Створив нову єпархію, з єдной зробив екзархат

Папа римскый Франціск зробив і дві важны реорґанізації в рамках церьковных штруктур наслїдників Ужгородьской унії.

6-го децембра 2018-го року підняв Апостольскый екзархат про ґрекокатоликів у Сербії і Чорній Горі на Єпархію святого Николая із центром в Руськім Керестурї. Уряд є в Новім Садї. Першым єпархом став довтогдышній екзарха – владыка Ґеорґій Джуджар.

Апстольскый екзархат про вірників візантійского обряду выникнув у 2003-ім роцї, по розпадї Югославії, коли быв вынятый із Крижевацькой єпархії. Крижевацька єпархія до 2001-го року мала під собов вшыткых ґрекокатоликів на теріторіях бывшой Югославії. Од 2013-го року змінила ся назва екзархату на Апостольскый екзархат у Сербії. Од 2018-го року здобыла тота церьковна штруктура повноцїнность, кедьже стала єпархіёв.

Інша доля чекала Ґрекокатолицьку єпархію святых Кіріла і Мефодія про Словаків у Канадї, з центром в Торонтї. 3-го марца 2022-го року схвалив Папа римскый Франціск зміну, вдяка котрій єпархія стала екзархатом.

Юрідічно уж канадьскый екзархат перестав належати під Ґрекокатолицьку митрополітну церьков на Словакії, як то было довтогды, і перешов під русиньску митрополію в Піттсбурґу, в Споєных штатах Америкы. Бывша єпархія была зряджена у 1980-ім роцї Папом римскым Йоаном Павлом ІІ.

Оцїнив одвагу Мукачовской єпархії

В децембрї 2019-го року Папа Франціск оцїнив одвагу русиньской Мукачовской ґрекокатолицькой єпархії, котра втогды припоминала собі тридцять років, як вышла з ілеґаліты по роках переслїдованя.

Вірны єпархії, означены як русиньскы католикы, путовали втогды до Ватікану, і стрїтили ся з Папом в Базиліцї святого Петра.

„Я радый, же вас можу привітати на гробі святого Петра і вєдно з вами хочу подяковати безконечно доброму Господу, котрый своёв міцнов руков ослободив вашу Церьков спід довгого утискованя совєтьскым режімом,“ повів на стрїчі Папа.

Голова Католицькой церькви так само споминав на предків, дїдів і бабы, отцїв і матери, котры в пріватности своїх обысть і часто під доглядом неприятельского режіму, різікуючі свою слободу і жывот, передавали науку правды о Хрістови будучім ґенераціям, „котры представлюєте як досправдовый свідок певной віры, жывой віры, католицькой віры.“

Припомямнув і блаженого священомученика, єпіскопа мукачовского Теодора Ромжу, котрый „в найтемнїшых хвілях вашой історії доказав вести Божый народ євангеліёвов мудростёв і одвагов.“

Поблагословив ікону з Джублика, молив ся перед Клокочівской Богородіцёв.

На авдієнції, котра проходила у Ватіканї 16-го юна 2021-го року, была участна і делеґація з Мукачовской ґрекокатолицькой єпархії, котру вів владыка Ніл Лущак, втогдышній апостольскый адміністратор єпархії.

Як інформовав втогды портал Vatican News, на кінцю стрїчі з путниками Папа римскый Франціск привітав ся з владыком Нілом, котрому поцїловав Панаґію, і поблагословив Ікону Пресвятой родины з Джублика, котру там путници з Мукачовской єпархії принесли.

Од 28-го юна до 2-го юла 2021-го року проходила путь віруючіх Кошыцькой ґрекокатолицькой єпархії в Римі вєдно із чудотворнов Іконов Пресвятой Богородіцї з Клокочова. Тота путь проходила із нагоды 350-ой рочніцї, одколи Клокочівска Богородіця слызыла. Хоць рочніця, а з тым і Юбілейный рік, припали на 2020-ый рік, путь была з причіны пандемії перенесена.

29-го юна, на праздник святых апостолів Петра і Павла, покровителїв Рима, на торжественных богослужінях, котры одправляв Папа римскый Франціск у Ватіканьскій базиліцї, была выставлена і Ікона Пресвятой Богородіцї з Клокочова, котру там принесли віруючі із своїм єпархом.

Ікона была на честнім місцї, по лівім боцї головного престола, над гробом святого Петра, окрашена білыма ружами. Святїшый Отець на початку і кінцю торжественных богослужінь молив ся перед чудотворнов іконов з Клокочова. На кінцю перед іконов зістав почас цїлого співу Salva Regina, пак з єпіскопскым жезлом в руцї приступив ближе, дотулив ся іконы і перехрестив ся.

В Пряшові быв головным служытелём літурґії

В днях 12-го аж 15-го септембра 2021-го року Папа Франціск быв на апостольскій навщівы Словакії. Почас той навщівы одбыла ся якбач найвызначнїша дїя про ґрекокатоликів, якы суть наслїдниками Ужгородьской унії.

14-го септембра, на праздник Воздвиженія Честного Креста, Вселеньскый архієрей завітав до Пряшова, меджі ґрекокатоликів. Папа в тот день быв головным служытелём архієрейской Літурґії святого Йоана Златоустого, на котрій брали участь десяткы тісяч людей. Історія не памятать, жебы Вселеньскый архієрей – патріарха Западу, быв головным служытелём восточной літурґії.

Папа окремы части восточной літурґії говорив на латиньскім языку. Остатнї архієрейскы части вів втогдышнїй пряшівскый архієпіскоп і митрополіта Йоан Бабяк, сполуслужыли і архієпіскоп Кіріл Василь – кошіцькый єпарха, і владыка Петро Руснак – братїславскый єпарха. Папа римскый Франціск тримав на літурґії і проповідь, котру мав на італійскім языку.

Папа і в Пряшові потвердив, же знає історію містной церькви. „Думам на мучеників, котры в тім народї давали свідоцтво Хрістовой любви у барз тяжкых часах, кедь вшыткы обставины радили мовчати, зістати в безпецї, не вызнавати віру. Але не годны были не давати свідоцтво,“ повів втогды Вселеньскый Архієрей. По архіерейскій літурґії Папа римскый Франціск торжественно коруновав чудотворну Ікону Клокочівской Богородіці.

З ґрекокатоликами русиньской традіції стрїтив ся Папа Франціск і почас своёй апостольской навщівы Мадярьска, котра проходила в днях 28-го аж 30-го апріля 2023-го року.

На другый день навщівы Мадярьска в дополудняйшых годинах Папа по стрїчі з україньскыма біженцями і убогыма кліентами харіты, яка одбыла ся в Храмі святой Єлизаветы Угорьской в Будапештї, пішов до недалекой Ґрекокатолицькой церькви Покровы Пресвятой Богородіцї, де проходила курта стрїча з ґрекокатоликами.

В церькви торжество зачало іщі перед приходом Папы. Віруючі, котры ся там зышли, вєдно із владыками а священиками молили ся Акафіст ку Пресвятій Богородіцї, і то перед чудотворнов Іконов Маріяповчаньской Богородіцї. Акафіст быв перерваный приходом Папы Франціска.

Мадярьскы ґрекокатолици про Папу приготовили дакілько дарів. Меджі нима была ікона, ці золото-білы ручнї выроблены чоткы, котры хоснують ся у восточній церькви при Ісусовій молитві. На руку му їх навлік митрополіта Філіп Кочіш. По переданю дарів владыка Авел Сочка дав до рукы Папови єпіскопскый крест і митрополіта Філіп му дав єпітрахіл, сімбол восточного священства. Вєдно помолили ся єктенію за мір, по ній Вселеньскый Архієрей дав своє благословліня участным по латиньскы.

Беатіфікація Петра Павла Ороса

В непослїднїм рядї треба припомянути і то, же почас понтіфікату Папы римского Франціска быв завершеный процес беатіфікації Слугы Божого Петра Павла Ороса – русиньского священика Мукачовской єпархії, тайного єпіскопа.

Папа Римскый Франціск іщі 5-го авґуста 2022-го року прияв на авдієнції кардінала Марчелла Семераро, префекта Дікастерії у справах вызнаня святых, почас котрой потвердив декреты, якы дотуляють ся беатіфікаційных процесів. Першым в тім списку быв декрет вызнаня мучеництва Слугы Божого отця Петра Павла Ороса.

19-го децембра 2024-го року Дікастерія у дїлах узнаня святых інформовала о датумі і місцю святочной беатіфікації – выголошіня за блаженого, отця Петра Павла Ороса. Одбуде ся 3-го мая 2025-го року в селї Білкы на Підкарпатю. Якраз село Білкы было про отця Петра Павла Ороса послїднёв офіціалнов парохіёв, на котрій служыв перед ліквідаціёв Мукачовской ґрекокатолицькой єпархії комуністічныма властями.

Буде то першый мученик із Мукачовской єпархії, котрый буде выголошеный за блаженого на родній землї, теріторії, на котрій служыв.

Петро МЕДВІДЬ, ЛЕМ.фм, языкова і ґрафічна управа, выміна фотоґрафій: АРК СР.