30. 11. 2025: ЗІРС святкує свій юбілей выданём новой книгы о Підларпатьскій Руси

27-го новембра 1995-го року в Братїславі выникло Здружіня інтеліґенції Русинів Словеньска (ЗІРС). В ёго першім Выконнім выборї были Михал Штенё, Штефан Ладижіньскый, Елена Гайдова-Жыдовска, Михал Феценко, Мілан Андраш, Марія Хомова, Андрій Марчішін і Ян Липиньскый.

Книгы, зборникы, конференції, лекції, освіта по школах, документація, награваня устной історії, документарны філмы – за такыма, і многыма далшыма проєктами стоїть ЗІРС, котре святукє 30 років од свого основаня і котре днесь веде Ян Липиньскый.

При нагодї свого юбілею ЗІРС в тых днях приходить із новов публікацїв, присвяченов 30-ій рочніцї орґанізації, і котра знова є заміряна на історію Підкарпатьской Руси меджівойнового періоду, коли была в зложіню Чехословацькой републікы.

Іде о публікацію під назвов Будь світло! Безпека – корупція – інтересы в енереґітіцї Підкарпатьской Руси в роках 1919 – 1945 (оріґ. Budiž světlo! Bezpečnost – korupce – zájmy v energetice Podkarpatské Rusi v letech 1919 –1945). Авотором книгы є Давід Губеный. Понад 400-сторінкова книга выходить в чеськім языку, резюме мож найти в книжцї по русиньскы, але і в далшых світовых языках.

На основі архівного баданя і штудій літературы книжка, яка має 12 капітол, заподівать ся розвитком енерґетікы в области Підкарпатьской Руси в роках 1919 аж 1945. Окремы капітолы рішають такы темы як леґіслатівны рамкы, сітуація, в якій чехословацька адміністрація перебрала підкарпатьскy енерґетіку в роцї 1919 і скорый наступный выник реґіоналного геґемона на рынку з електриков фірмы Ужгородьска електрарня, конфлікты з підкарпатьскыма містами і тамтешніма кліентами односно цїн і поступну елімінацію конкуренції ці прoблемы з додаваньом електрикы на выходну Словaкiю.

Но в книжці досліджують ся і розкрыты припады кліентелізму і корупції із значныма громадьскыма дослідками, а реконштрує ся і хаотічный орґанізачный розвой електраренства на Підкарпатьскій Руси по Віденьскій арбітражі. Послідня часть описує далшы переміны в орґанізації енерґетікы по тім, што на теріторію Підкарпатьской Руси вступила Червена армада.

Здружіня інтеліґенції Русинів Словеньска при 30-ім юбілею свого основаня книжков Будь світло! Безпека – корупція – інтересы в енереґітіцї Підкарпатьской Руси в роках 1919 – 1945 знова приходить із цїнныма матеріалами, котры веце розкрывають історію землї Русинів в зложіню Чехословакії, і може заінтересовати шыршы кругы чітателїв.

Петро МЕДВІДЬ, ЛЕМ.фм. Ґрафічна і языкова управа: АРК СР.