9. 10. 2025: Вышла унікатна книжка о вытварнім уменю Карпатьской Руси од Павла Роберта Маґочія

Недавно вышла унікатна і такого роду перша публікація о вытварнім уменю Русинів (в анґліцькім языку) емерітного професора історії і політолоґії на Універзітї в канадькім Торонтї Павла Роберта Маґочія – OUT OF NOWHERE: The Art of Carpathian Rusʼ  (НИВЫДКЫ: Уменя Карпатьской Руси). Дістрібуована Універзітов у Торонтї про Катедру україньскых штудій, 2025, 193 стор. Книжка є присвячена вызначному русиньскому малярови на Підкарпатю Володимірови Микитови, котрый 15. юла 2025 одышов до вічности.

Енді Варгол, найславнїшый умелець 20. стороча в США, о собі рад говорив: „Єм нивыдкы.‟ Тым „нивыдкы‟ мав на думцї родный край своїх родічів. Тото „нивыдкы‟ але даґде єствує – іде о історічно-ґеоґрафічный реґіон в сердцї Европы, знамый як Карпатьска Русь або просто Русинія.

Публікація Нивыдкы: Уменя Карпатьской Руси, окрем тексту, представлять унікатны, но скоро незнамы творы веце як 60 малярїв і скулпторів од року 1800 по сучасность. Аналітічный наратів ся зосереджує на вопросы штілу і културный контекст, в котрім окремы вытварны умелцї дїяли. Тым контекстом была середня Европа і політічны цїлкы, котры од зачатку 19. стороча мали над Карпатьсков Русёв надвладу.

Прекрасна фаребна публікація має штири части. Конкретно:

1. Початкы світьского уменя, 1800 – 1918: Выходне хрістіанство, Умелцї із академічнов освітов: Змій-Міклошік, Манковіч, Шоссел, Култура в Угорьску по роцї 1867, Умелцї дома і в загранічу: Рошковіч, Самовольскый, Мункачі, Ґрабарь, Марґітал, Голлошіі, Ревес, Враґ.
2. Розвиток умелецькой творчости, 1919 – 1944: У нововзникнучій Чехословакії, Взник Підкарпатьской „барбізоньской‟ школы малёваня: Йосиф Бокшай, Адаберт Ерделі, Федор Манайло, Далшы барбізоньскы умелцї: Коцка, Контратовіч, Борецькый, Шолтес, Добош, скулпторство – Мандіч.
3. Комуністічна ера, 945 – 1989: Переміны в часї совєтьской і комуністічной надвлады, Соціалістічный реалізм і ёго вплив на старшых і молодшых умелців: Ерделі, Бокшай, Ґлюк, Кашшай, Габда, Шутєв, Коцка, Борецькый, Мартон, Контратовіч, Ф. Манайло, Феномен „шістьдесятників‟: Беліч, Кремницька, Семан, Фединець, Послїднї представителї Підкарпатьской школы (Україна): Микита, І. Манайло, Пряшівскый реґіон (Чхословакія): Міллый, О. Дубай, М. Дубай, Ґібала, Бісс, Марковіч, Чабала, Лемківскый реґіон (Польща): Нікіфор, Новолсельскый, Войводина (Югославія) і североамерицька діаспора: Коллесар, Ёаргол.
4. Посткомуністічна ера, 1989 – сучасность: Револуція в роцї 1989, Соціополітічна переміна Карпатьской Руси: Скулпторство – Дереворізба: Бровді, Маті, Белень, Скулптуры у верейнім просторї – Малярьство – Герц, Скакандій, Філеш, Лакома-Кравсовва, Микита, Модерністы і абстраціонізм: Гойда, Зозуляк, А. Манайло, Сочка, Біцко.

Нова книжка є в анґліцькім языку, также не каждый собі ю може прочітати, но фаребны репродукції образів і скулптур любить позерти скоро каждый, зато бы не мала хыбовати на столї любителїв вытварного уменя. Цїнна тота книжка є і в тім, же публікує дакотры дотеперь іщі непублікованы репродукції вытварных робот, а про нас, Русинів, іщі о то цїннїша, же суть ту репродукції творів русиньского вытварного уменя.

Переклад з анґліцького языка Мґр. Евва Едді, ПгД. а до русиньского: Мґр. Александер Зозуляк.